Conta atrás para
Xacobeo 2027
O Camiño únenos
Están desaparecidos
días
horas
minutos
segundos
Xacobeo 2027 comeza! Bo Camiño.
24 horas
camiñando xuntos
Noticias · Radio · Televisión · Relatos do Camiño
Comeza » arte e historia » O rei que cambiou de lugar Triacastela: a vila esquecida do Camiño

O rei que cambiou de lugar Triacastela: a vila esquecida do Camiño

Vista real de Triacastela, Lugo, actual localidade do Camiño Francés
Foto: Jule_Berlin · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

O Camiño de Santiago agocha en Lugo unha historia sorprendente: a Triacastela que hoxe coñecen os peregrinos non ocupa exactamente o lugar da vila medieval. Nas primeiras décadas do século XIII, Afonso IX de León fundou unha nova vila a pouco máis de dous quilómetros ao oeste do casco histórico, situada na actual Vilavella. Oito séculos despois, a igrexa, o trazado das casas e algúns topónimos permiten seguir as pegadas daquel cambio.

A historia volveu ser noticia tras a información publicada o 18 de novembro por Vozpópuli. A súa base é a investigación de Rosario Valdés Blanco-Rajoy, do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento (CSIC-Xunta de Galicia), publicada en 2022 en Cadernos de Estudos Galegos. O estudo reconstrúe o núcleo antigo mediante documentación medieval, cartografía, observación do terreo e testemuños locais.

Vilavella: a vila que vivía dos peregrinos

Antes de existir a actual Triacastela, o tránsito xacobeo favoreceu o crecemento de Santa María de Vilavella. A investigación sitúa a orixe do asentamento arredor dun mosteiro altomedieval vinculado á acollida de viaxeiros. No ano 989 o monxe Menendo Emeteriz fundou unha comunidade dedicada a Santa María e San Paio.

Co paso do tempo, a actividade relixiosa e a circulación de camiñantes impulsaron un pequeno pobo. No século XII acadara o suficiente desenvolvemento para ter institucións e actividade comercial propias. Un detalle revelador é a compra dun terreo por parte do abade de Samos en 1149, pagado en moeda francesa: un ronsel documental do intercambio que acompañaba as rutas de peregrinación.

Cando o Codex Calixtinus mencionado Triacastela no século XII, probablemente se refería a este antigo núcleo, non á poboación que hoxe acolle aos camiñantes. Na nosa web tamén lembramos outras historias de a tradición peregrina de Triacastela.

Camiño Francés en Ramil, preto de Triacastela

A decisión de Afonso IX cambiou o mapa

Nas primeiras décadas do século XIII, Afonso IX de León fundou unha nova vila nun punto máis vantaxoso para as comunicacións. Alí confluían itinerarios cara Sarria, con alternativas por Samos e Calvor, e conexión con Lugo. A nova localización permitiu reforzar o control real e promover o comercio, nun territorio onde o mosteiro de Samos tiña importantes dereitos.

Non se conserva o documento fundacional, pero unha carta real de 1228 fai referencia á nova poboación creada polo monarca. A vila organizouse arredor do Camiño como unha rúa principal, con camiños laterais e un perímetro defensivo: unha planificación diferente ao crecemento espontáneo do asentamento anterior.

Non se debe imaxinar necesariamente que todas as casas foron transportadas fisicamente. O “traslado” describe o movemento do núcleo de poboación e a súa actividade a unha nova fundación. Mentres Triacastela prosperaba no seu emprazamento, Vilavella perdeu parte do tráfico e orientouse progresivamente cara á vida agrícola.

O que queda hoxe daquela desaparecida Triacastela

O principal testemuño é a igrexa de Santa María de Vilavella, cuxa fachada conserva elementos románicos. Ao seu redor, as casas manteñen unha disposición agrupada que lembra a orixe medieval do lugar. A investigación tamén identifica a memoria dos espazos asistenciais: un antigo hospital de peregrinos e unha malateria vinculada á atención de persoas con lepra.

Os veciños transmitiron referencias a restos localizados na Veiga do Hospital, preto do río Teixido. É importante distinguir esa memoria local dunha identificación arqueolóxica concluínte de cada estrutura. Outro indicio é o nome "O Concello", conservado nuns terreos que poderían evocar a institución do concello do casco histórico.

A contorna de Triacastela segue mostrando paisaxes e camiños que axudan a comprender a relación entre asentamento e peregrinación. A nosa información sobre o Camiño e o seu patrimonio Lembra que as rutas tamén son arquivos vivos da historia.

Fotografía actual de Triacastela, Lugo

Un rodeo de oito séculos que merece ser coñecido

Para o peregrino de hoxe, Triacastela adoita ser unha parada despois da baixada do Cebreiro e antes de continuar cara a Sarria. Pero a historia de Vilavella invítanos a mirar máis aló do escenario: decisións políticas, rutas comerciais e institucións acolledoras transformaron o mapa de Galicia moito antes de que existisen as guías modernas.

O caso tamén axuda a comprender a influencia de Samos no territorio. RTV abordou esa tradición de hostalería en unha reportaxe sobre a benvida monástica en Samos.

A próxima vez que chegues a Triacastela, lembra que a historia desta etapa comeza un pouco antes, en Vilavella: o lugar onde unha vila medieval quedou á marxe do novo Camiño, pero non desapareceu da memoria.

Fontes: Rosario Valdés Blanco-Rajoy, "Camiño Francés e urbanismo na Galicia medieval: o caso do casco vello de Triacastela", Cadernos de Estudos Galegos (2022); Vozpópuli, 18 de novembro de 2026.

Imaxes: Foto: José Antonio Gil Martínez, Wikimedia Commons, CC BY 2.0. Imaxe actual, non do asentamento medieval | Foto: iamato, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Foto de portada: Jule_Berlin · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gustouche? Compárteo con outros peregrinos
Comparte esta noticia:
Facebook
X (Twitter)
WhatsApp
Telegrama

Novas relacionadas

Deixa o teu comentario

Comparte a túa experiencia ou a túa pregunta sobre o Camiño. O teu correo electrónico non se publicará e os comentarios son revisados ​​antes de aparecer.

Suma os dous números e escribe o resultado.

Responsable: RTV Camiño de Santiago. Finalidade: publicar o teu comentario. Podes acceder, rectificar ou eliminar os teus datos escribindo a info@caminodesantiagortv.com.

Recibe as nosas novidades

Subscríbete e non te perdas nada do Camiño

Sen spam. Só noticias, eventos e contidos do Camiño.

O Camiño,
miles de historias

Explora por categoría

Colaboradores e publicidade

Continúa lendo

¿Hablamos por WhatsApp?