A chegada a Santiago de Compostela debería ser un dos momentos máis fáciles de interpretar para calquera peregrino: tras centos de quilómetros seguindo frechas amarelas e fitos, os últimos pasos levan cara á cidade e á Catedral. Non obstante, en Larano A preocupación xurdiu pola ruta que seguen algúns peregrinos e por unha posible desviación da ruta do Camiño de Santiago.
A situación causou preocupación entre os veciños desta parroquia compostelá, situada a escasos quilómetros do destino final de miles de camiñantes. O problema non é menor. Cando un peregrino chega ás inmediacións de Santiago, confía case enteiramente na sinalización que atopa no terreo, sobre todo se non coñece a zona e leva moitas horas camiñando.
A polémica volve así poñer sobre a mesa unha cuestión fundamental para calquera ruta xacobea: quen determina por onde debe pasar o peregrino e como se garante que os sinais que atopa conducen realmente polo itinerario correspondente.
Preocupación pola ruta que seguen os peregrinos
A alerta coñecida este mércores 12 de agosto céntrase en Laraño e no paso dos camiñantes por esta zona próxima a Santiago.
Para os que viven a carón do Camiño non pasa desapercibido un cambio no fluxo de peregrinos. Abonda con que un sinal, unha indicación alternativa ou un itinerario empregado de forma recurrente comece a levar aos camiñantes a outro lugar para que, co paso dos días, a nova ruta acabe consolidando de feito.
E para o peregrino é sumamente difícil distinguir entre a sinalización oficial, unha alternativa provisional ou unha indicación colocada para outro fin.
Despois de percorrer ducias ou mesmo centos de quilómetros, o normal é seguir avanzando na dirección indicada.
Por iso calquera dúbida relacionada cos sinais do Camiño require unha rápida aclaración.
Unha frecha pode cambiar miles de pasos
Pode parecer un problema menor, pero no Camiño de Santiago un sinal ten un poder extraordinario.
Unha frecha amarela colocada nunha intersección pode determinar por onde pasarán centos ou miles de persoas. Este fluxo afecta aos propios peregrinos, pero tamén aos veciños, establecementos, albergues, bares, pequenos comercios e vilas que levan décadas vinculadas ao itinerario xacobeo.
Modificar unha ruta non significa só engadir ou eliminar uns metros.
O Camiño constitúe tamén un patrimonio histórico e cultural cuxa protección esixe unha clara diferenciación entre itinerarios recoñecidos, variantes existentes e desvíos temporais que se poidan establecer por razóns de seguridade ou de construción.
Estes últimos son necesarios en numerosas ocasións. Vías, obras públicas, desprendementos ou intervencións en infraestruturas obrigan periodicamente a modificar provisionalmente determinados puntos das vías xacobeas.
De feito, na zona de Santiago existen actualmente actuacións que afectan ao tránsito de peregrinos. As obras de ampliación da AP-9 obrigaron a establecer un desvío coordinado co Concello de Santiago e a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural noutro sector da Camiño Francés, cunha ruta alternativa expresamente sinalizada.
Precisamente este tipo de actuacións demostra a importancia de que calquera cambio sexa perfectamente identificable e explicado.
O peregrino precisa saber cal é o Camiño
A sinalización é un dos elementos que permite que millóns de persoas teñan percorrido as rutas xacobeas sen ter que coñecer previamente cada estrada, pista ou sendeiro.
O sistema funciona grazas a algo moi sinxelo: confiar.
O peregrino confía na frecha.
Confía no cairn.
Confía en que cando chega a unha encrucillada e atopa unha cuncha que indica unha dirección, alguén comprobou previamente que este é o lugar onde debe continuar.
Cando xorden dúbidas sobre unha ruta, rómpese esa confianza.
E o problema é aínda máis delicado nas proximidades de Santiago, onde conflúen cada ano un enorme número de peregrinos e onde moitos camiñantes chegan cansos fisicamente despois de días moi longos.
Non todos os desvíos son iguais
Tamén é importante evitar conclusións precipitadas.
A existencia dunha vía diferente non significa necesariamente que se producise unha actuación irregular. Unha estrada poderá sufrir modificacións temporais por obras, motivos de seguridade ou outras circunstancias perfectamente xustificadas.
O importante é que o peregrino poida identificar claramente o que está a suceder.
Se hai un desvío temporal, deberá estar sinalizado.
Se existe unha variante recoñecida, debe quedar claro que é unha alternativa.
E se certos indicios están a provocar que os peregrinos abandonen involuntariamente a ruta que deben seguir, cómpre esclarecer canto antes a orixe desta situación.
Nunha ruta utilizada a diario por miles de persoas durante os meses de maior actividade, a ambigüidade tamén é un problema de seguridade e orientación.
Laraño abre un debate que afecta a todo o Camiño
O acontecido en Laraño transcende, polo tanto, unha soa parroquia.
O Camiño de Santiago converteuse nunha xigantesca rede internacional de rutas polas que percorren peregrinos de ducias de nacionalidades. Moitos chegan sen falar castelán e dependen aínda máis de símbolos universais como a frecha amarela ou a vieira.
O mantemento desta rede require vixilancia, coordinación e sinalización que non deixa lugar á interpretación.
Porque o Camiño non é só unha liña trazada nun mapa.
É a ruta real que seguen cada mañá os peregrinos.
E cando un sinal cambia de dirección, detrás dela miles de persoas poden cambiar de dirección.
