Sabías que Porto Rico ten as súas propias estradas dedicadas ao Apóstolo Santiago? Na illa caribeña conviven unha ruta que une San Juan con Fajardo, duns 120 quilómetros de lonxitude, e o Camiño de Santiago de El Yunque, promovido na zona oriental. A inauguración dunha cátedra universitaria o 10 de novembro de 2026 volve poñer o foco nesta tradición única.
As frechas amarelas, os albergues galegos e a chegada á praza do Obradoiro son as imaxes máis coñecidas da romaría xacobea. Porén, a devoción a Santiago viaxou moito máis lonxe que as estradas europeas. En Porto Rico deu lugar a xiras, festas populares e proxectos de investigación que merecen ser coñecidos por si mesmos.
Unha ruta entre San Xoán, El Yunque e Fajardo
Unha das iniciativas recentes propón conectar o Vello San Juan con Fajardo, no extremo oriental da illa. Segundo a información difundida con motivo da inauguración da cátedra, o percorrido rolda os 120 quilómetros, atravesa sete concellos e está relacionado co medio natural do Yunque. Unha ruta publicada en Wikiloc en marzo de 2026 rexistra aproximadamente 116 quilómetros, unha diferenza que fai aconsellable falar de distancia indicativa.
A paisaxe cambia radicalmente con respecto a Galicia: bosque tropical, humidade, costa e núcleos urbanos do Caribe. O obxectivo dos seus promotores é recuperar e dar visibilidade aos lazos históricos de Porto Rico co Apóstolo. O recoñecemento institucional do itinerario segue sendo unha aspiración, non un feito consumado.
O Camiño de Santiago de El Yunque ten a súa propia historia
A illa tamén ten outra experiencia que hai que distinguir da ruta San Juan-Fajardo. Trátase do Camiño de Santiago de El Yunque, un proxecto impulsado dende 2014 dentro da diocese de Fajardo-Humacao, inspirado na experiencia de peregrinación a Compostela do bispo Eusebio Ramos Morales.
Segundo a información de El Vocero recollida pola Federación Española de Asociacións de Amigos dos Camiños a Santiago, este itinerario comprende uns 126 quilómetros e sete etapas, distribuídas en dous ramais que conflúen no Santuario Santiago Apóstol en Luquillo. Unha parte da zona de Loíza e a outra de Humacao.
A proposta vincula capelas, parroquias e lugares de culto. O seu carácter relixioso non impide que tamén lle permita descubrir paisaxes e comunidades locais. Como ocorre con calquera ruta menos concorrida, os que teñan previsto percorrelo deberán confirmar previamente a ruta actualizada, o estado das estradas e os servizos dispoñibles.
En Loíza tamén se celebra Santiago
A presenza do Apóstolo en Porto Rico vai máis aló dos camiños. Loíza conserva unhas coñecidas festas do Santiago Apóstol, celebradas arredor do 25 de xullo. As procesións e as expresións culturais locais amosan como a devoción se integrou nunha identidade caribeña propia.
En Fajardo, Santiago Apóstol tamén aparece como patrón municipal, segundo o directorio oficial do Goberno de Porto Rico. Son exemplos dunha relación histórica que non se explica só polo turismo de peregrinación, senón pola vida relixiosa e cultural das comunidades.
Por iso resulta especialmente interesante estudar estes camiños sen presentalos como simples reproducións do Camiño Francés. Cada un naceu nun contexto diferente e responde a iniciativas locais concretas.
Unha cátedra universitaria para investigar a pegada xacobea
O 10 de novembro de 2026 a Universidade de Porto Rico en Bayamón inaugurou unha cátedra dedicada ao Camiño de Santiago. O seu titular é o avogado e investigador galego José Ricardo Pardo Gato, vinculado dende hai anos ao estudo da documentación compostelá.
A iniciativa prevé organizar congresos, cursos, publicacións e outras actividades académicas. A súa misión é achegar unha investigación rigorosa sobre as rutas e referencias históricas do Apóstolo na illa, ademais de potenciar os intercambios culturais con España.
Durante a inauguración destacouse o traballo previo de particulares e asociacións. O proxecto tamén aspira a que diferentes institucións xacobeas estuden o recoñecemento da tradición histórica destes itinerarios. Investigar a súa orixe, documentar as rutas e esclarecer a súa evolución serán pasos importantes para iso.
A noticia chega cando Galicia prepara o Xacobeo 2027, unha ocasión para mirar tamén cara ás comunidades xacobeas de América. A experiencia portorriqueña lembra que a historia de Santiago transmítese a través de viaxes, celebracións, investigacións e relacións culturais que atravesan os océanos.
O Camiño de Santiago ten o seu destino máis coñecido en Compostela, pero a memoria do Apóstolo tamén ten raíces no Caribe. Porto Rico ofrece unha sorprendente proba diso.
Fontes: A Voz de Galicia; Federación Española de Asociacións de Amigos dos Camiños a Santiago; Goberno de Porto Rico.
Imaxes: Foto: EF5, Wikimedia Commons, CC0.
