Galiziako enpanada: plater bat baino gehiago, ikur kultural eta soziala
Galiziako enpanada a gisa deskribatzen da nortasunaren eta kidetasunaren sinbolo totemikoa sukaldaritza gainditzen duena. Haien presentzia ezinbestekoa da ospakizunetan ("ez dago festarik enpanadarik gabe") eta haien ekintzan partekatu Erritualtzat hartzen da sindikatu kolektiboa.
Esanahia eta dimentsio antropologikoa
- Lurraren ikurra: Bere masa sendoak lur emankorra sinbolizatzen du, eta bere forma itxiak betegarria babesten du, geografiaren arabera aldatzen dena: raxo (txerri-solomoa) eta bakailaoa barruan, eta itsaskiak esaterako xoubas edo kostaldean zamburiñak.
- Balio Soziala: Plater bat da demokratikoa eta abegikorra ugaritasuna adierazten duena. Inoiz ez da pertsona bakar batentzat egina, komunitate gisa gozatzeko baizik, familiak eta auzokideak elkartuz.
- Jatorri historikoak: Antzinako zibilizazioetatik dator eta urtean betikotu zen mendea erliebeetan Santiago de Compostelako katedrala (Gelmírez jauregia eta Pórtico de la Gloria), Donejakue Bidearekin duen lotura baieztatuz. Bere formatu zigilatuak erromesarentzat aproposa zen betegarria fresko mantenduz.
Enpanada "Sukaldaritza Unibertsala" gisa
Testuak proposatzen du enpanada "unibertsal gastronomikoen" parte dela, kultura ezberdinetan bariazioekin agertzen diren platerak, flanarekin edo albondigekin gertatzen den bezala. Enpanadak adierazten du ogi zati baten barruan zerbait zaporetsua sartzeko keinu unibertsala.
Errezeta eta erritu pertsonala
Egilearentzat, enpanada egitea a da presarik gabeko errituala horrek bere sustraiekin lotzen du. Oratu, bete eta gozogintza "pazientziazko magiaz" betetako ekintzak dira.
Errezetari dagokionez, egileak bi modalitate nagusi nabarmentzen ditu:
- Benetakoa eta originala Galiziako ogi enpanada ("ogi-orea").
- Aldaera mehea eta malutatsua, garagardoa edo ardoaren hartzidura duena, izenez ezagutzen dena pasteloiak.
Enpanadaren ezinbesteko betegarria izenez ezagutzen da maitatua o zaragallada eta beti dauka tipula. Enpanada guztien "erregina" da, herritarren iritziaren arabera (salbuespenak salbuespen bada ere), rena lanpera. Egileak deitoratu du, bere estatusa izan arren, egun zaila dela artisau enpanada on bat aurkitzea.
