SANTO DOMINGO DE LA CALZADAKO OILARRAREN KONDAIRA
Donejakue Bidea abentura arriskutsua zen eta ostatuak elizak bezain garrantzitsuak ziren garaian, alemaniar erromesen familia batek Compostelarako bidaia abiatu zuen seme bakarrarekin. Mendiak, ibaiak eta herriak zeharkatu zituzten maskor eta izarrak jarraituz, apostoluak bidean babestuko zituelakoan.
Santo Domingo de la Calzada herrira iristean, nekatuta eta oinak hautsita, errepidetik gertu dagoen ostatu batean geratzea erabaki zuten. Lekuaren jabea, mutila ikustean, berataz maitemindu eta liluratzen saiatu zen. Gazteak, hezi eta Jainkoaren beldurrez, bere aurrerapenak baztertu zituen. Emakumeak, bere harrotasunean zaurituta, mendekua zin egin zuen.
Gauean, zilarrezko kopa bat ezkutatu zuen erromesaren gauzen artean eta hurrengo goizean publikoki lapurreta leporatu zion. Inork bere bertsioa sinetsi gabe atxilotu zuten mutila. Garai haietan, ostalari baten hitzak atzerriko erromesarenak baino gehiago balio zuen, eta gazteari urka-zigorra ezarri zioten.
Gurasoek, suntsituta, ezin zuten ezer egin hura salbatzeko. Bidea jarraitzera behartuta, Santiago aldera jarraitu zuten bihotza hautsirik, semearen arimaren alde otoitz eginez eta apostoluari justizia eskatuz.
Compostelatik bueltan, mutikoaren gorpua ikusteko saihesbide bat egitea erabaki zuten sorterrira itzuli aurretik. Aldamiora heldu zirenean zintzilik aurkitu zuten... baina bizirik. Gazteak ahots ahulez hitz egin zien eta esan zien ez zela hil Santo Domingo de la Calzada bere eskuekin eusten zuelako, sokak ito ez zezan.
Orduan herriko alkatearengana joan ziren korrika gertatutakoa kontatzera. Oilar errea eta oiloa jatera mahaian esertzekotan zegoen epaileak iseka egin zien eta erantzun zien beren semea lehendik egositako txori horiek bezain bizirik zegoela.
Momentu horretan bertan, tradizioak dioenez, oilarra plateretik altxatu eta kukurruku egin zuen, eta oiloa bizia hartu eta kukurruku egin zuen. Epaileak, txundituta, mutikoa amutik kentzeko agindua eman zuen berehala eta bere errugabetasuna aitortu zuen.
Egun hartatik, Santo Domingo de la Calzada betirako lotu zen mirari horri. Bere katedralean oilarra eta oiloa izatearen tradizioa bizirik mantentzen da prodigio horren oroitzapen gisa, eta erromesek esaera ospetsua errepikatu dute ordutik:
“Santo Domingo de la Calzada, non oiloak erre ondoren kantatzen zuen”.
Kondaira hau Santiago Bideko ezagunenetako bat bihurtu zen, funtsezko elementu guztiak biltzen dituelako: injustizia, fedea, zigorra eta barkamena. Bidea ez dela bidaia fisikoa bakarrik, pauso bakoitzak patua alda dezakeen barne-bide bat baizik.
Mendeetan zehar, erromesak Santo Domingotik igaro dira beren kredentzialak zigilatzeko ez ezik, katedralaren barruko animalia biziak kontenplatzera eta, Bidean, ezinezkoa ere gertatzea onartzen dela gogoratzeko. Istorioa ahoz aho transmititzen zen, ibiltaritik ibiltarira, jakobeo irudimenaren narrazio handietako bat bilakatuz.
Gaur egun, herri honetatik pasatzen denak sentitzen du herri bat zeharkatzen ez ezik, Bidearen historiako kapitulu oso bat baizik. Santo Domingoko harri bakoitzak irakaspen bera errepikatzen duela dirudielako: Santiagorako bidean injustiziak daude, erorketak eta traizioak ere badaude, baina badira bigarren aukerak, ustekabeko mirariak eta justizia dena galduta dirudienean.
Hala, oilarra eta oiloa ez dira kaiola bateko animaliak soilik, nekez eta galderaz betetako motxila aurrera doazenentzat itxaropenaren sinboloak baizik. Eta Compostelarantz doazen erromesak dauden bitartean, kondaira honek bizirik jarraituko du, Donejakue Bidea bidaia bat ez dela gogoratuz... hildakoek ere berriro abesten duten lekua da.
