Nove burros andaluces chegaron a Santiago despois de once días de Camiño. Detrás dunha das imaxes máis entrañables do verán agóchase unha realidade preocupante: a súa raza está en perigo de extinción.
SANTIAGO DE COMPOSTELA.— Houbo un tempo, non hai moito, no que escoitar os cascos dun burro polos camiños de Galicia era un feito cotián. Formaban parte da vida dos pobos, axudaban no campo, transportaban cargas e acompañaban durante horas a homes e mulleres en días que hoxe parecen pertencer a outro mundo.
Esta semana, ese son volveu.
E algúns non puideron conter as bágoas.
Nove exemplares de Burro de pura raza andaluza Completaron o Camiño de Santiago acompañados dunha expedición de 42 persoas. Despois de once días camiñando dende A Fonsagrada, chegou este xoves á Praza do Obradoiro.
A fotografía é preciosa: peregrinos, nenos e burros diante da Catedral de Santiago.
Pero detrás dela hai unha chamada de axuda.
Quedan menos de 500 exemplares desta raza autóctona.
E os que percorreron o Camiño con eles queren evitar que desapareza.
Nove burros camiñando cara a Santiago
A iniciativa pertence á Asociación Andaluza de Asnos de Pura Raza (Asnopra), que volveu elixir o Camiño como escaparate para chamar a atención sobre a delicada situación destes animais.
Non é a primeira vez.
A asociación xa realizou unha experiencia similar en 2022 e agora, catro anos despois, volve levar os seus burros a Santiago.
Nesta ocasión participaron 42 expedicionarios, dende nenos ata xubilados. Entre eles mesmo había un avó que fixo a experiencia acompañado do seu neto.
Durante once días persoas e animais compartimos camiños, recreos, comidas e moitas horas xuntos.
As etapas foron xeralmente arredor 15 quilómetros, aínda que houbo dous días considerablemente máis longos, 22 e 27 quilómetros. Segundo os responsables da expedición, os animais completaron o percorrido en moi boas condicións físicas.
Os adultos esperaron horas para velos pasar
Pero quizais a historia máis fermosa deste Camiño non ocorreu en Santiago.
Ocorreu antes.
Nas pequenas vilas galegas.
Álvaro Jiménez, presidente de Asnopra, asegurou que durante o percorrido coñeceron a xente maior que viña para quedarse tres ou catro horas esperando diante das súas casas simplemente para contemplar o paso dos burros.
E cando por fin apareceron, algúns estaban emocionados.
Aqueles animais leváronos de volta á súa infancia durante uns minutos.
Aos seus pais.
Aos seus avós.
A unha Galicia rural na que o burro era un compañeiro inseparable do traballo diario.
Segundo explicou Jiménez, moitas destas persoas lembraron como vivían con estes animais no pasado, como os alimentaban e como formaban parte da economía e da vida familiar.
El Camino converteuse así, inesperadamente, nunha máquina do tempo.
Os peregrinos avanzaron cara a Santiago.
Os maiores volveron por uns minutos á súa mocidade.
Unha convivencia que lembra aos antigos arrieiros
Andar cun animal durante once días tamén cambia a túa relación con el.
Os participantes levan días de case oito horas traballando e convivindo cos burros, recuperando dalgún xeito esa relación cotiá que tiñan os antigos arrieiros durante xeracións.
Non eran simplemente animais que acompañaban a expedición.
Había que coidalos, coñecelos, camiñar con eles e adaptarse ás súas necesidades.
O propio presidente de Asnopra lembra como antigamente se dicía que os burros que vivían permanentemente coa xente parecían entender practicamente todo.
E esa fidalguía é precisamente unha das características que quere reivindicar a asociación.
Menos de 500: unha situación crítica
O máis preocupante chega cando remata a celebración do Obradoiro.
El O burro de raza andaluza atópase nunha situación crítica.
Asnopra fala de menos de medio milleiro de exemplares censados.
A isto súmanse problemas como a dispersión xeográfica dos animais, a endogamia e un ciclo reprodutivo especialmente lento: a xestación dun burro dura aproximadamente doce meses.
Cada copia importa.
Cada nacemento importa.
E que as novas xeracións coñezan estes animais tamén é importante.
Precisamente aparece un pouco de esperanza.
A asociación asegura que entre os seus gandeiros hai un relevo xeracional e persoas de distintas idades implicadas na conservación da raza.
Os nenos foron os que máis gozaron
E quizais haxa outro sinal de esperanza.
Nesta aventura participaron cinco nenos.
Segundo os responsables da expedición, probablemente foron eles os que máis gozaron de todo o percorrido.
Pode parecer un detalle menor, pero non o é.
A supervivencia de moitas razas autóctonas non depende só dos programas de conservación. Tamén depende de conseguir que as novas xeracións volvan miralas con interese e comprender o papel que desempeñaron durante séculos.
O Camiño permitiu precisamente iso.
Que os maiores lembrarían.
E que os máis pequenos descubrirían.
Un camiño diferente
Estamos acostumados a ver os peregrinos chegar ao Obradoiro a pé, en bicicleta ou, de cando en vez, a cabalo.
A chegada de nove burros rompe por completo esa imaxe cotiá.
Pero quizais non sexa tan estraño como parece.
Moito antes das mochilas ultralixeiras, reloxos GPS e aplicacións móbiles, as estradas europeas estaban cheas de animais.
Transportaban mercadorías.
Traballaban no campo.
Acompañaban aos viaxeiros.
E tamén formaban parte da paisaxe que atopaban os peregrinos.
Por iso esta pequena caravana chegada dende A Fonsagrada ten algo de profundamente antigo.
Camiña para non desaparecer
Os nove burros xa chegaron a Santiago.
Atravesaron pobos, provocaron sorrisos, espertaron lembranzas e conseguiron que durante uns días se volva a falar dunha carreira que loita por sobrevivir.
Asnopra espera repetir a experiencia dentro de catro anos.
Espero que poidan facelo.
Porque detrás desta imaxe entrañable do Camiño hai un tema moito máis grave.
Se unha raza cae por debaixo dos 500 individuos, todo o esforzo para preservala conta.
Esta vez non chegaron a Santiago buscando un Compostela.
Nin sequera bater un récord.
Nin sequera intentando facer o Camiño máis rápido que ninguén.
Camiñaron para que a súa raza non desaparecese.
E quizais hai poucos motivos máis fermosos para emprender o Camiño.
